Langzame ‘moord van polder Zuidoord’

Akkerbouwer Johan van Beek is in de monding van het Spui op Voorne Putten een van de weinige agrariërs die nog niet zijn uitgekocht. Zijn polder Zuidoord wil provincie Zuid-Holland hoe dan ook omvormen tot moerasachtige natuur, ondanks verzet van bewoners en gemeente. Onteigening dreigt voor Van Beek.

Wie naar Zuidland rijdt ontkomt niet aan het fraaie uitzicht over de boerenpolders van Voorne Putten. Zuidoord is daar een van, het land van akkerbouwer Johan van Beek, zijn vader Durvien en moeder Plona. Hun gewassen, voornamelijk aardappelen van het ras Victoria en graan, doen het goed op de stevige kleigrond. "Waarom dit land zo nodig onder water moet is voor iedereen hier een raadsel" verzucht van Beek.

Behalve dan voor provincie Zuid-Holland, wat haar betreft is Zuidoord straks moerasachtige gebied. Net als de andere polders die aan de oost- en westkant van het Spui liggen, de rivier die de Zuid-Hollandse eilanden Voorne-Putten en De Hoeksche Waard van elkaar scheidt. Ze maken deel uit van het project Deltanatuur van provincie Zuid-Holland (zie kader). Zuidoord is 67 hectare groot en in zijn geheel eigendom van de familie Van Beek. Daarnaast bezit ze nog eens twintig hectare, net buiten het plangebied.

Het traditionele akkerbouwbedrijf is van vader op zoon overgegaan. Johan van Beek is de vierde generatie. De dertigjarige Zuidlander staat op het punt het bedrijf van zijn vader Durvien (63) over te nemen. Hij woont nu met zijn vriendin in de monumentale boerderij. Zijn ouders wonen enkele honderden meters verderop, ook in Zuidoord.

Wat de polder zo bijzonder maakt, is dat het in 1862 is gereglementeerd door minister Thorbecke. ,,We hebben nog steeds ons eigen polderpeil’’, vertelt Van Beek. ,,Bovendien liggen we buiten de hoofdwaterkering, maar we zijn beschermd door de hoogwaterkering, dus binnendijks. In de stukken van de provincie staat dat we buitendijks liggen. Ze haalt dat argument aan om hier het land onder water te zetten. Maar dat is dus niet juist.’’

Hoe zijn toekomst eruit ziet, weet hij zelf ook niet. Onteigening dreigt. ,,De provincie heeft altijd beweerd op vrijwillige basis wel of niet tot overeenstemming te komen. Die afspraak wordt niet nagekomen’’, aldus de akkerbouwer. ,,Ze roept dat we een proactieve houding moeten innemen. Dat is toch de omgekeerde wereld? Wie wil hier nou de grond aan de landbouw onttrekken?’’

Het ‘verhaal’ van Zuidoord begon in 2000, toen de provincie de plannen omtrent Deltanatuur bekendmaakte. ,,Dat was wel even schrikken’’, blikt Van Beek terug. ,,Maar de natuurontwikkeling zou op vrijwillige basis gebeuren. En er zou vervangende boerengrond zijn. Niets aan de hand, dachten we.’’

Dat werd nog eens bevestigd in de eerste plannen van gemeente Bernisse. Zuidoord stond ingetekend als ‘agrarisch’, met een wijzigingsbevoegdheid. ,,Daar konden we mee leven. Want dat betekende dat we hier door konden boeren.’’

Maar dat veranderde vorig jaar plotsklaps toen het gemeentebestuur het ontwerp-bestemmingsplan presenteerde. Het stempel agrarisch was van Zuidoord afgehaald en vervangen door natuur. Van Beek: ,,Tegen de afspraken in werd afgestapt van vrijwilligheid en kreeg de provincie de mogelijkheid te gaan onteigenen.

Dat pikte de gemeenteraad niet, zij wil de polder behouden en stemde tegen het plan. Dit tegen het zin van de provincie die de gemeente heeft overruled met een inpassingsplan.

,,We hebben te maken met een kleine dictator’’, concludeert Van Beek. Ook een alternatief plan van de raad is inmiddels van tafel geveegd. Zij heeft het idee kleine eilandjes in het Haringvliet aan te leggen. Maar onlangs kwam gedeputeerde Joop Evertse naar Bernisse met de boodschap dat het plan miljoenen euro’s duurder uitpakt dan het afgraven van Zuidoord.

Kookpunt

De aversie tegen de provincie is zo langzamerhand naar een kookpunt gestegen in Zuidland. Niet alleen om Zuidoord, een andere kwestie is het plan om een zoetwaterkanaal dwars door de Zuidlandse en Oudenhoornse polders aan te leggen als in 2010 de Haringvlietsluizen op een kier worden gezet en het Haringvliet zout wordt. Het kanaal gaat ook door land van Van Beek, dat buiten Zuidoord ligt.

Ook tegen dit project ageerde de voltallige Bernisser raad, die weigert het bestemmingsplan goed te keuren. Zij ziet liever een ondergrondse pijpleiding. Weer moet de gemeente bakzeil halen, de provincie werkt ook hiervoor aan een inpassingsplan. ,,De hele regio is overdonderd door de provincie. Wat is de functie en de zin van een gemeenteraad? Iedereen vraagt zich hier dat af’’, verzucht Van Beek.

Toch houdt hij de moed erin. Van Beek weet zich gesteund door collega-boeren, raad en bewoners. In juni nog, toen de plattelandsvrouwen de actie ‘Stop de moord op polder Zuidoord’ hielden en binnen enkele dagen honderden protesthandtekeningen ophaalde. Ook heeft hij contact met het comité ‘Nieuwe Natuur? Nee!’, waarin onder meer actiegroepen uit Wieringermeer (randmeer), de Krimpenerwaard (Veenweidepact) en Goeree-Overflakkee (Zuiderdiep) ‘ontpolderingservaringen’ uitwisselen. ,,Overal hoor je hetzelfde liedje over het opofferen van boerenland en agrariërs die tegen overheden aanlopen.’’

Want net als vele andere boeren, wil Van Beek graag verder. Het liefst in Zuidoord, waarmee hij zich verbonden voelt. ,,Ik hoef niet zo nodig uit te breiden.’’ Tegenover een verhuizing staat hij niet afwijzend. Maar hij weet dat dat lastig is. Op Voorne-Putten en het naastgelegen Hoeksche Waard is er tegen agrarische waarde moeilijk een aaneengesloten boerenbedrijf te vinden.

Bovendien wil hij een fatsoenlijke prijs voor zijn bedrijf, zodat hij sowieso elders verder kan. Flevoland lijkt hem wel wat. ,,Maar de grondprijs ligt daar stukken hoger.’’ Dat zijn land het stempel ‘natuur’ heeft gekregen, is ook nog eens nadelig. ,,De natuurprijs ligt op een paar duizend euro per bunder. Een enorme waardedaling. Kortom, je kunt geen kant meer op.’’

Tegenvaller

Van Beek hoopt er nog uit te komen met de provincie. ,,In 2002 is ze voor eerst langs geweest. Daarna zijn vaker gesprekken gevoerd, maar uiteindelijk is daar niks uitgekomen. Ook is ons nooit een vervangend bedrijf aangeboden.’’

Mocht de provincie toch eens willen praten, dan wil hij zwart op wit hebben waarover. ,,Er zijn zoveel onduidelijkheden. We weten niet eens wat ze nu wil kopen. De grond, de boerderij erbij? Het enige wat vast staat, is dat er natuur moet komen. Verder is er helemaal niks mogelijk. Het woonhuis is gemeentelijk monument, de rest van het bouwblok heeft een waterstaatkundige functie.’’

Ook dat is een tegenvaller voor Van Beek. Want ideeën heeft hij wel. In 2008 maakt hij met hulp van een architectenbureau een eigen plan om recreatiewoningen het bouwblok rond de boerderij te realiseren. ,,Daarmee zouden we een betere prijs kunnen krijgen om elders opnieuw te beginnen. Een oplossing leek in zicht, maar vervolgens werd het stil. Er is niets mee gebeurd.’’

Ook heeft hij aangeboden om naast het akkerbouwbedrijf zelf de natuur te beheren. ,,Maar ook dat is niet bespreekbaar. Wat mij verbaast is dat het hele gebied straks voor één euro naar Natuurmonumenten gaat.’’

De hele zaak beheerst zijn boerenleven, hoe nuchter hij er ook onder is. ,,Je bent er continu mee bezig. Ben je bij een barbecue, vraagt iedereen hoe het ermee staat. En grote investeringen stel je uit, omdat toch in je achterhoofd zit dat je misschien weg moet’’, besluit Van Beek. ,,Eigendom stelt in Nederland weinig voor.’’